Uchwała Zarządu "Iustitii" w sprawie składów zgromadzeń okręgów

Niepotrzebne zniesienie "reformą Gowina", a następnie przywrócenie licznych sądów rejonowych spowodowało rozmaite zamieszania, między innymi w składzie zgromadzeń sędziów na szczeblu sądów okręgowych. Likwidacja sądów skutkowała utratą mandatów przedstawicielskich przez ich sędziów. Gdy dokonano nowych wyborów, w połączonych sądach wybrani zostali wspólni przedstawiciele. Gdy jednak sądy zaczęto przywracać, ci z nich, którzy są sędziami sądów przywróconych, znowu utracili mandaty - nie mogą reprezentować sądów przejmujących, bo nie są ich sędziami. W ten sposób zachwiana została zasada proporcjonalnego reprezentowania wszystkich sądów w zgromadzeniach.

Ponieważ "Iustitia" ustaliła, że praktyka w tym zakresie stosowana w okręgach nie jest jednolita, Zarząd Stowarzyszenia postanowił zwrócić się w tej sprawie do Krajowej Rady Sądownictwa w formie uchwały apelującej o zajęcie stanowiska.

Przedstawiamy tę uchwałę poniżej.

Uchwała Zarządu Stowarzyszenia Sędziów Polskich „Iustitia”

z dnia 19 kwietnia 2015 r. w sprawie składów zgromadzeń okręgów

Zarząd Stowarzyszenia Sędziów Polskich „Iustitia” stwierdza potrzebę niezwłocznego rozwiązania sytuacji, do jakiej doszło w wyniku tzw. reformy Gowina, a która polega na naruszeniu zasad funkcjonowania samorządu sędziowskiego, konkretnie zaś jego najważniejszych organów - zgromadzeń oraz kolegiów sądów okręgowych.

W wyniku zamieszania spowodowanego ww. reformą, sędziowie sądów rejonowych zniesionych z dniem 1 stycznia 2013 r. utracili możliwość samodzielnego wybierania przedstawicieli do zgromadzeń. Mandaty przedstawicieli zniesionych sądów wygasły, a połączone sądy - działające pod nazwami sądów przejmujących - wybrały ponownie przedstawicieli w liczbie odpowiedniej do wielkości zwiększonych sądów. Reprezentowali oni formalnie sądy przejmujące, a nie zniesione, choć w praktyce mogli pochodzić z obu ośrodków.

Obecnie, gdy trwa przywracanie zniesionych sądów, nie przewidziano obligatoryjnego przeprowadzenia wyborów uzupełniających do zgromadzeń. Sędziowie przywracanych sądów swoich przedstawicieli w zgromadzeniach zatem nie mają lub mieć nie będą, o ile właściwe kolegia sądów nie zmienią proporcji podziału mandatów między sądy rejonowe. Jeżeli nawet zostali do nich wybrani jako przedstawiciele sądów przejmujących, to z mocy ustawy już utracili lub utracą mandaty z uwagi na fakt, że już nie są bądź nie będą sędziami sądów, w których ich wybrano.

Z kolei sądy przejmujące mają z tej samej przyczyny reprezentację nieprzystającą do ich wielkości. Wszystkie one są lub będą mniejsze niż wtedy, gdy po powiększeniu z dniem 1 stycznia 2013 r. dokonywały wyboru przedstawicieli. Powinny zatem mieć inną liczbę przedstawicieli, odpowiednią do wielkości. Dziś liczba ta często zależy od tego, czy przedstawiciele pochodzili z sądu przejmującego (wówczas mogli zachować mandaty), czy z przywróconego (wówczas je utracili). Zależnie od tego, skąd było ich więcej, a także od tego, czy wybory uzupełniające zostaną przeprowadzone i czy uwzględni się przy nich nową wielkość sądu, sądy przejmujące po zniesieniu reformy Gowina mogą mieć reprezentację w stosunku do swojej wielkości nadmierną, odpowiednią lub zbyt małą albo nawet żadną.

Wadliwość składów zgromadzeń i zebrań przedstawicieli okręgów przenosi się następnie na skład zgromadzeń ogólnych sędziów apelacji i kolegiów sądów okręgowych, których członkowie są wybierani przez zgromadzenia okręgowe. Wśród wybranych tak członków są również przedstawiciele sądów zniesionych i przejmujących, których mandaty powinny wskutek opisanych zmian wygasnąć. Stan taki, w zależności od daty upływu kadencji konkretnego zgromadzenia okręgowego, może trwać przez całe lata.

Reforma Gowina, nastawiona jedynie na likwidację sądów, w żaden sposób nie przewidziała rozwiązania tego problemu, choćby dlatego, że wprowadzana była rozporządzeniami, a wybór członków zgromadzeń i zebrań przedstawicieli reguluje ustawa. Ministerstwo Sprawiedliwości zaleca zaś w pismach kierowanych do sądów okręgowych zaniechanie jakichkolwiek czynności naprawiających zaistniały stan rzeczy. Powoduje to pozostawienie nieodpowiedniej - w stosunku do wielkości sądów - proporcji podziału mandatów oraz pozbawienie sędziów reaktywowanych sądów udziału w organach samorządowych.

Wobec luki ustawowej w tym zakresie praktyka w różnych okręgach jest rozbieżna i zależy od decyzji kolegiów sądów okręgowych. Są przypadki dokonywania zmian w proporcji podziału mandatów i przeprowadzania wyborów uzupełniających, jak i przypadki pozostawienia do końca kadencji takich składów zgromadzeń, z których wykluczeni są sędziowie sądów przywracanych. Sytuacja ta tym bardziej wskazuje na potrzebę ujednolicenia praktyki w tym zakresie.

W związku z tym Zarząd Stowarzyszenia Sędziów Polskich „Iustitia” wyraża pogląd, że jedynym prawidłowym rozwiązaniem będzie ponowne przeprowadzenie wyboru przedstawicieli, w odpowiedniej liczbie, we wszystkich sądach dotkniętych reformą - zarówno przywracanych, jak i przejmujących, które obecnie są zmniejszane. W tych sądach, których dotyczyło przywrócenie z dniem 1 stycznia 2015 r., powinno to nastąpić niezwłocznie, a w tych, co do których odwrócenie skutków reformy nastąpi 1 lipca 2015 r. - niezwłocznie po tej dacie.

W naszej ocenie zasada proporcjonalności składu organów samorządowych wynikająca z art. 35 § 1 ustawy - Prawo o ustroju sądów powszechnych winna mieć w tych szczególnych okolicznościach pierwszeństwo przed wynikającą z art. 35 § 8a u.s.p. zasadą ciągłości kadencji członków zgromadzeń wybranych z sądów podlegających łączeniu.

Apelujemy więc do Krajowej Rady Sądownictwa o wydanie uchwały zalecającej niezwłoczne przeprowadzenie wyborów uzupełniających na podstawie art. 35 § 1, 8a,  8b i 8d u.s.p., gdyż właściwe ich rozumienie nakazuje, aby kolegia sądów okręgowych skorygowały przydział mandatów w zgromadzeniu odpowiednio do zmian spowodowanych reformami, a następnie by sądy, których kształt został zasadniczo zmieniony, dokonały nowego wyboru swoich przedstawicieli na resztę kadencji obecnych zgromadzeń, zgodnie z ogólnymi zasadami uzupełniania składu organów wybieralnych w trakcie kadencji.

Treść wskazanych przepisów z całą pewnością nie pozwala na to, aby zgromadzenia przez długie, nieraz kilkuletnie okresy działały w składach nieodzwierciedlających struktur okręgów i pozbawiających część sędziów sądów rejonowych jakiejkolwiek reprezentacji.