Opinia Stowarzyszenia Sędziów Polskich „Iustitia” o prezydenckim projekcie ustawy o zmianie ustawy o Sądzie Najwyższym opublikowanym w dniu 18.02.2021 r.

opinia (pdf)

Warszawa, 23.02.2021 r.

Opinia Stowarzyszenia Sędziów Polskich „Iustitia” o prezydenckim projekcie ustawy o zmianie ustawy o Sądzie Najwyższym opublikowanym w dniu 18.02.2021 r.

I. Wprowadzenie

W komunikacie opublikowanym na stronie Prezydenta RP podano, że zasadniczym celem inicjatywy Prezydenta jest wydłużenie terminu na wnoszenie skargi nadzwyczajnej, o której mowa w art. 115 § 1 ustawy z 8.12.2017 r. o Sądzie Najwyższym (Dz. U. z 2021 r., poz. 154; dalej jako ustawa o SN), wydłużenie pierwszej kadencji ławników Sądu Najwyższego, ustanowienie przepisów niezbędnych do formalnego uregulowania sposobu tworzenia, przetwarzania oraz archiwizowania bądź niszczenia akt sądowych, a także ich udostępniania w sprawach rozpoznawanych przez Sąd Najwyższy.

Najistotniejsze - z punktu widzenia ustroju Sądu Najwyższego oraz zasad konstytucyjnych - regulacje zawarte w projekcie zostały jedynie zasygnalizowane w końcowej części komunikatu. Dotyczą one zmiany trybu wyboru kandydatów na stanowisko Prezesa Sądu Najwyższego,  możliwości powierzenia przez Prezydenta wykonywania obowiązków Prezesa Izby praktycznie na czas nieokreślony oraz przydziału wniosków o rozstrzygnięcie zagadnienia prawnego.

II. Uwagi szczegółowe

1. Zmiany w art. 15 ustawy o SN (art.  1 pkt 1 lit. a i b projektu)

a) Dotychczasowe brzmienie:

  • 1. Prezes Sądu Najwyższego kieruje pracą danej izby.
  • 2. Prezes Sądu najwyższego jest powoływany przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej, po zasięgnięciu opinii Pierwszego Prezesa Sądu Najwyższego, na trzyletnią kadencję spośród 3 kandydatów wybranych przez zgromadzenie sędziów izby Sądu Najwyższego i może zostać ponownie powołany tylko dwukrotnie. Osoba powołana na stanowisko Prezesa Sądu Najwyższego może zajmować to stanowisko tylko do czasu przejścia w stan spoczynku, przeniesienia w stan spoczynku albo wygaśnięcia stosunku służbowego sędziego Sądu Najwyższego.
  • 3. Do kandydatów na stanowisko Prezesa Sądu Najwyższego oraz ich wyboru przez zgromadzenie sędziów izby Sądu Najwyższego przepisy art. 12 § 2 i art. 13 stosuje się odpowiednio.

 

Art. 12 § 2 ustawy o SN stanowi o wyborze nie później niż 6 tygodni przed upływem kadencji, art. 13 ustawy reguluje tryb wyboru, w tym stanowi o możliwości zgłoszenia jednego kandydata przez każdego sędziego SN, a także o powierzeniu przewodniczenia Zgromadzeniu Ogólnemu przez Prezydenta RP w sytuacji, gdy nie jest  możliwe przewodniczenie przez Prezesa, lub gdy zgłoszono jego kandydaturę.

 

b) Projektowane brzmienie:

  • 1. Prezes Sądu Najwyższego kieruje pracą danej izby.
  • 2. Prezes Sądu Najwyższego jest powoływany przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej, po zasięgnięciu opinii Pierwszego Prezesa Sądu Najwyższego, na trzyletnią kadencję spośród 3 kandydatów wybranych przez zgromadzenie sędziów izby Sądu Najwyższego i może zostać ponownie powołany tylko dwukrotnie. Osoba powołana na stanowisko Prezesa Sądu Najwyższego może zajmować to stanowisko tylko do czasu przejścia w stan spoczynku, przeniesienia w stan spoczynku albo wygaśnięcia stosunku służbowego sędziego Sądu Najwyższego.
  • 3. Do kandydatów na stanowisko Prezesa Sądu Najwyższego oraz ich wyboru przez zgromadzenie sędziów izby Sądu Najwyższego przepisy art. 12 § 2, art. 13 oraz art. 13a § 1 i 2 stosuje się odpowiednio, z tym że do dokonania wyboru kandydatów na stanowisko Prezesa Sądu Najwyższego, wymagana jest obecność co najmniej 2/3 członków zgromadzenia sędziów izby Sądu Najwyższego. Jeżeli wyboru nie dokonano ze względu na brak wymaganego kworum, do dokonania wyboru na kolejnym posiedzeniu wymagana jest obecność co najmniej 1/2 członków zgromadzenia sędziów izby Sądu Najwyższego. Jeżeli także na tym posiedzeniu wyboru nie dokonano ze względu na brak wymaganego kworum, wybór może zostać dokonany na kolejnym posiedzeniu w przypadku obecności co najmniej 1/3 członków zgromadzenia sędziów izby Sądu Najwyższego.
  • 4. Sędzia Sądu Najwyższego, któremu Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej powierzył wykonywanie obowiązków Prezesa Sądu Najwyższego, wykonuje obowiązki i uprawnienia Prezesa Sądu Najwyższego określone w ustawie. Do powierzenia wykonywania obowiązków Prezesa Sądu Najwyższego przepis art. 13a § 1 stosuje się odpowiednio.

c) Ocena zaproponowanych zmian:

Kluczowe znaczenie ma odesłanie do art. art. 13a § 1 ustawy o SN, dotychczas nieobecne w procedurze wyboru Prezesa Sądu Najwyższego. W przypadku wyborów na stanowisko Pierwszego Prezesa Sądu Najwyższego w art. 13a § 1 ustawy  przewidziano, że to Prezydent niezwłocznie powierza wykonywanie obowiązków Pierwszego Prezesa wskazanemu przez siebie sędziemu Sądu Najwyższego. Zgodnie z art. 13a § 2 ustawy w terminie tygodnia od dnia powierzenia wykonywania obowiązków Pierwszego Prezesa sędzia, któremu obowiązki te powierzono, zwołuje Zgromadzenie Ogólne Sędziów, któremu przewodniczy, w celu wyboru kandydatów na stanowisko Pierwszego Prezesa.

Należy mieć na względzie praktykę stosowania tego przepisu w odniesieniu o wyborów Pierwszego Prezesa Sądu Najwyższego. Sposób wykonywania obowiązków Pierwszego Prezesa Sądu Najwyższego przez Kamila Zaradkiewicza i Aleksandra Stępkowskiego, w szczególności kierowania obradami Zgromadzenia Ogólnego Sędziów Sądu Najwyższego w trakcie wyłaniania kandydatów na stanowisko Pierwszego Prezesa Sądu Najwyższego budził poważne zastrzeżenia i ujawnił szereg zagrożeń związanych z tym mechanizmem. Wskazywali na to m.in. Sędziowie Sądu Najwyższego oraz Stowarzyszenie Sędziów Polskich „Iustitia”.

Teraz Prezydent proponuje przeszczepić ten mechanizm w na grunt wyborów Prezesów Izb.

Proponowaną zmianę należy ocenić jednoznacznie negatywnie. Ma ona charakter instrumentalny. Zmierza do zachwiania zasady trójpodziału władz przez przydanie Prezydentowi uprawnień do faktycznie dowolnego i niczym nieskrępowanego powierzenia obowiązków Prezesa Sądu Najwyższego na niesprecyzowany okres.

Oceny tej nie zmienia regulacja zawarta w art. 13 a § 2 ustawy o SN. Nie można bowiem wykluczyć zaistnienia obiektywnych przeszkód, które uniemożliwią sprawne wyłonienie kandydatów na Prezesa, ale także działań zmierzających do przedłużenia tej procedury, co w konsekwencji może prowadzić do nadużyć w tym zakresie.

W pamięci trzeba mieć także, że ani Konstytucja, ani ustawa o SN nie zakreślają terminów, w których Prezydent powinien powołać Pierwszego Prezesa Sądu Najwyższego. Według analizowanego projektu ma się to także odnosić do Prezesów Sądu Najwyższego.

Oznacza to, że sędzia, któremu Prezydent powierzy wykonywanie obowiązków Prezesa  będzie mógł sprawować swoją funkcję tak długo, jak uzna za stosowne przedstawiciel władzy wykonawczej.

Istotna jest perspektywa wyborów Prezesów Izb Cywilnej oraz Pracy i Ubezpieczeń Społecznych, których kadencje kończą się w sierpniu 2021r.

W Izbie Pracy Pracy i Ubezpieczeń Społecznych toczą się postępowania dotyczące statusu sędziów powołanych po kwietniu 2018 r. Chodzi o sprawy dotyczące ustalenia nieistnienia stosunku służbowego sędziego Sądu Najwyższego, w których Sąd zwrócił się z pytaniami prejudycjalnymi do TSUE (m.in. czy art. 279 TFUE oraz art. 160 § 2 regulaminu postępowania przed Trybunałem w związku z art. 4 ust. 3  oraz art. 19 ust. 1 TUE oraz w związku z punktem 1) tiret pierwszy i drugi postanowienia Trybunału Sprawiedliwości z 8.04.2020 r. w sprawie C-791/19 R Komisja p. Rzeczypospolitej Polskiej należy rozumieć w ten sposób, że Prokurator nie może do czasu rozstrzygnięcia sprawy C-791/19 żądać przekazania do Izby Dyscyplinarnej Sądu Najwyższego akt sprawy o ustalenie nieistnienia stosunku służbowego sędziego Sądu Najwyższego z uwagi na zawieszenie stosowania art. 3 pkt 5, art. 27 i art. 73 § 1 ustawy z dnia 8.12.2017 r. o Sądzie Najwyższym). Postępowania takie toczą się pod sygn. akt II PO 18/20, II PO 3/19. Pytania podobnej treści w odniesieniu do żądania przekazania akt przez Prezesa Izby Dyscyplinarnej zostały zadane w sprawach, które toczą się pod sygn. akt II PO 14/20, II PO 4/19.

Istnieje poważna obawa, że osoba, której Prezydent powierzy zgodnie z projektowanym przepisem wykonywanie obowiązków Prezesa tej Izby, uzna, że zachodzi podstawa do przekazania tych postępowań do Izby Dyscyplinarnej, do której zgodnie z  art. 27 § 1 pkt 2 ustawy o SN  należy rozpoznawanie spraw z zakresu prawa pracy i ubezpieczeń społecznych dotyczące sędziów Sądu Najwyższego.

   

2. Zmiany w art. 83 ustawy o SN (art.  1 pkt 2 projektu)

 

a) Dotychczasowe brzmienie:

  • 1. Jeżeli w orzecznictwie sądów powszechnych, sądów wojskowych lub Sądu Najwyższego ujawnią się rozbieżności w wykładni przepisów prawa będących podstawą ich orzekania, Pierwszy Prezes Sądu Najwyższego lub Prezes Sądu Najwyższego może, w celu zapewnienia jednolitości orzecznictwa, przedstawić wniosek o rozstrzygnięcie zagadnienia prawnego Sądu Najwyższemu w składzie 7 sędziów lub innym odpowiednim składzie.
  • 2. Z wnioskiem, o którym mowa w § 1, mogą wystąpić również Prokurator Generalny, Rzecznik Praw Obywatelskich oraz, w zakresie swojej właściwości, Prezes Prokuratorii Generalnej Rzeczypospolitej Polskiej, Rzecznik Praw Dziecka, Rzecznik Praw Pacjenta, Przewodniczący Rady Dialogu Społecznego, Przewodniczący Komisji Nadzoru Finansowego, Rzecznik Finansowy i Rzecznik Małych i Średnich Przedsiębiorców.

b) Projektowane brzmienie:

  • 1. Jeżeli w orzecznictwie sądów powszechnych, sądów wojskowych lub Sądu Najwyższego ujawnią się rozbieżności w wykładni przepisów prawa będących podstawą ich orzekania, Pierwszy Prezes Sądu Najwyższego lub Prezes Sądu Najwyższego może, w celu zapewnienia jednolitości orzecznictwa, przedstawić wniosek o rozstrzygnięcie zagadnienia prawnego Sądu Najwyższemu w składzie 7 sędziów lub innym odpowiednim składzie.
  • 2. Z wnioskiem, o którym mowa w § 1, mogą wystąpić również Prokurator Generalny, Rzecznik Praw Obywatelskich oraz, w zakresie swojej właściwości, Prezes Prokuratorii Generalnej Rzeczypospolitej Polskiej, Rzecznik Praw Dziecka, Rzecznik Praw Pacjenta, Przewodniczący Rady Dialogu Społecznego, Przewodniczący Komisji Nadzoru Finansowego, Rzecznik Finansowy i Rzecznik Małych i Średnich Przedsiębiorców.
  • 3. Do wniosku, o którym mowa w § 1, przepis art. 80 stosuje się odpowiednio, z tym że jeżeli wniosek został przedstawiony przez Pierwszego Prezesa Sądu Najwyższego albo z wnioskiem o rozstrzygnięcie zagadnienia prawnego w pełnym składzie Sądu Najwyższego albo składzie połączonych izb wystąpił podmiot o którym mowa w § 2, obowiązki i uprawnienia Prezesa Sądu Najwyższego określone w art. 80 wykonuje Pierwszy Prezes Sądu Najwyższego.

c) Ocena zaproponowanych zmian:

Przepis art. 80 ustawy o SN, do którego odwołuje się projekt, ma ogromne znaczenie praktyczne, bowiem stanowi o przydziale spraw i wyznaczaniu składu orzekającego.

Zgodnie z art. 80 § 1 ustawy o SN przydziału spraw i wyznaczenia składu orzekającego dokonuje Prezes Sądu Najwyższego kierujący pracą danej izby.

Natomiast w myśl § 2 ww. artykułu sprawy rozpoznaje się według kolejności wpływu do Sądu Najwyższego, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. W szczególnie uzasadnionych przypadkach Prezes Sądu Najwyższego kierujący pracą danej izby może zarządzić rozpoznanie sprawy poza kolejnością.

W tym miejscu trzeba dla porządku przypomnieć, że Trybunał Konstytucyjny postanowieniem z dnia 28.01.2020 r. sygn. akt Kpt 1/20 (M.P. 2020.103), postanowił wstrzymać wykonywanie przez Sąd Najwyższy kompetencji do wydawania uchwał, jeżeli miałyby dotyczyć zgodności z prawem krajowym, międzynarodowym oraz orzecznictwem sądów międzynarodowych.

Na skutek wejścia w życie projektowanej zmiany obowiązki i uprawnienia Prezesa Sądu Najwyższego w zakresie przydziału spraw oraz wyznaczania składu orzekającego i określania kolejności rozpoznania sprawy w wymienionych powyżej przypadkach wykonywać będzie  Pierwszy Prezes Sądu Najwyższego.

W rzeczywistości tworzy się kolejny mechanizm służący dowolnemu manipulowaniu przydziałem spraw i kolejnością ich rozpoznawania  (zatem także blokowania rozpoznania sprawy).

Zgodnie z § 83a ust. 1 i 2 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z 29.03.2018r. (Dz.U. z 2018r., poz. 660)  Prezes kierujący pracą izby przydziela sprawy według kolejności ich wpływu do izby. Przydzielanie spraw następuje według kolejności alfabetycznej nazwisk na liście sędziów orzekających w danej izbie.

Projektowany przepis pozwala na obejście procedury ukształtowanej co do zasady tak, by uniemożliwiała  arbitralne pominięcie sędziego, któremu według kolejności alfabetycznej sprawa powinna być przydzielona. Może to mieć miejsce także z powodów absolutnie pozamerytorycznych.

Autorzy uzasadnienia projektu nie poświęcają temu zagadnieniu uwagi, ograniczając się w zasadzie do powtórzenia treści projektowanego przepisu.

3. Dodanie art. 96a ustawy o SN (art.  1 pkt 3 projektu)

a) Projektowane brzmienie:

  • 1. Dla każdej sprawy z zakresu, o którym mowa w art. 1 pkt 1- 3, tworzy się akta. Akta są tworzone w postaci papierowej.
  • 2. Akta są przetwarzane w postaci papierowej oraz z wykorzystaniem systemu elektronicznego zarządzania dokumentacją w rozumieniu przepisów o narodowym zasobie archiwalnym i archiwach.
  • 3. Akta sprawy udostępnia się stronom i uczestnikom postępowania. Strony i uczestnicy postępowania mają prawo przeglądać akta sprawy i otrzymywać odpisy, kopie lub wyciągi z tych akt.
  • 4. Akta wszystkich zakończonych prawomocnie spraw sądowych Sądu Najwyższego przechowuje się w Sądzie Najwyższym przez okres niezbędny ze względu na rodzaj i charakter sprawy oraz znaczenie materiałów zawartych w aktach jako źródła informacji.
  • 5. Po okresie przechowywania w sądzie akta sprawy podlegają przekazaniu do właściwych archiwów państwowych albo zniszczeniu.
  • 6. Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej określi, w drodze rozporządzenia:

1) sposób tworzenia i przetwarzania akt, o których mowa w § 1;

2) warunki i tryb przechowywania i przekazywania akt spraw sądowych Sądu Najwyższego;

3) warunki i tryb niszczenia akt spraw sądowych Sądu Najwyższego po upływie okresu ich przechowywania.

  • 7. Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej, wydając rozporządzenie, o którym mowa w § 6, uwzględni w szczególności warunki elektronicznego zarządzania dokumentacją, w rozumieniu przepisów, o których mowa w § 2, rodzaje spraw oraz właściwe zabezpieczenie akt przed dostępem osób nieuprawnionych, utratą tych akt lub ich zniszczeniem.

b) Ocena zaproponowanych zmian:

Jak wskazują autorzy uzasadnienia, projektowany przepis art. 1 pkt 3 zmierza do ustanowienia przepisów niezbędnych do formalnego uregulowania sposobu tworzenia, przetwarzania oraz archiwizowania bądź niszczenia akt sądowych w sprawach rozpoznawanych przez Sąd Najwyższy. Projekt uzupełnia braki dotychczasowej regulacji prawnej w zakresie akt, których Sąd Najwyższy jest wyłącznym dysponentem, nie są one ani łączone z aktami spraw przed sądami powszechnymi lub wojskowymi, ani zwracane do tych sądów po rozpoznaniu spraw, mają specyficzny charakter prawny, do którego przepisy wydane w odniesieniu do sądów powszechnych i wojskowych nie przystają.

Zgodzić się wypada z twierdzeniem, że stosowanie - w braku przepisów szczególnych -  ustawy z dnia 14.07.1983 r. o narodowym zasobie archiwalnym i archiwach (Dz. U. z 2020 r., poz. 164) oraz wydanych na jej podstawie aktów wykonawczych, nie uwzględnia specyfiki funkcjonowania organów władzy sądowniczej.

4. Uchylenie art. 103 § 1 ustawy o SN (art. 1 pkt 4 projektu)

Wymieniony przepis stanowi, że wynagrodzenie Szefa Kancelarii Pierwszego Prezesa Sądu Najwyższego oraz Szefa Kancelarii Prezesa Sądu Najwyższego kierującego pracą Izby Dyscyplinarnej jest ustalane na podstawie przepisów o wynagrodzeniu osób zajmujących kierownicze stanowiska państwowe w zakresie dotyczącym sekretarza stanu.

W uzasadnieniu wskazano, że po uchyleniu tego przepisu, wynagrodzenie ww. osób wynikać będzie całościowo z zarządzenia Pierwszego Prezesa Sądu Najwyższego wydawanego na podstawie przepisów ustawy z dnia 16.09.1982 r. o pracownikach urzędów państwowych (Dz. U. z 2020 r. poz. 537), co ma na celu uelastycznienie zasad wynagradzania Szefa Kancelarii Pierwszego Prezesa Sądu Najwyższego oraz Szefa Kancelarii Prezesa Sądu Najwyższego kierującego pracą Izby Dyscyplinarnej.

W efekcie proponowana zmiana wzmacnia – po raz kolejny – pozycję Pierwszego Prezesa Sądu Najwyższego i to nie w aspekcie organizacyjnym, ale tak odległym od uprawnień ustawowych, jak polityka wynagrodzeń. 

5. Zmiany w art. 115 § 1 ustawy o SN (art.  1 pkt 5 projektu)

a) Dotychczasowe brzmienie:

  • 1. W okresie 3 lat od dnia wejścia w życie niniejszej ustawy skarga nadzwyczajna może być wniesiona od prawomocnych orzeczeń kończących postępowanie w sprawach, które uprawomocniły się po dniu 17 października 1997 r. Przepisu art. 89 § 3 zdanie pierwsze nie stosuje się.

b) Projektowane brzmienie:

  • 1. W okresie 5 lat od dnia wejścia w życie niniejszej ustawy skarga nadzwyczajna może być wniesiona od prawomocnych orzeczeń kończących postępowanie w sprawach, które uprawomocniły się po dniu 17 października 1997 r.

c) Ocena zaproponowanych zmian:

Zmiana zawarta w art. 1 pkt 5 projektu polega na wydłużeniu terminu na wniesienie skargi nadzwyczajnej, jako wyjątkowego środka zaskarżenia, służącego korygowaniu prawomocnych orzeczeń sądowych, które uprawomocniły się przed 3.04.2018 r. o dalsze 2 lata.

Skarga nadzwyczajna od prawomocnych orzeczeń kończących postępowania w sprawach, które uprawomocniły się po dniu 17.10.1997 r., a przed wejściem w życie ustawy o SN (3.04.2018r.), mimo jej funkcjonowania od blisko 3 lat, a także charakterystycznego ukształtowania kręgu podmiotów uprawnionych do wniesienia skargi nadzwyczajnej (Prokurator Generalny, Rzecznik Praw Obywatelskich) nie przyniosła zalewu spraw tej kategorii.

Jak argumentują autorzy uzasadnienia projektu, wydłużenie terminu jest uzasadnione stwierdzonymi potrzebami w tym zakresie, w tym ilością i stanem spraw dotyczących wniesienia skargi nadzwyczajnej, rozpatrywanych w szczególności przez Prokuratora Generalnego oraz tym, że do Prokuratora Generalnego stale napływają również kolejne wnioski w przedmiocie wniesienia skargi nadzwyczajnej do Sądu Najwyższego. Dodatkowa trudność, leżąca zarówno po stronie podmiotów zainteresowanych wniesieniem skargi nadzwyczajnej, jak i podmiotów uprawnionych do jej wniesienia, wiąże się z aktualną sytuacją epidemiczną w kraju.

Zaproponowaną zmianę należy ocenić jednoznacznie negatywnie, zwłaszcza w kontekście lakonicznego, pozbawionego jakiejkolwiek merytorycznej argumentacji, uzasadnienia projektu. Argumenty krytyczne w stosunku do samej idei skonstruowania nowego środka, służącego wzruszaniu prawomocnych orzeczeń sądowych, są powszechnie znane, w szczególności w odniesieniu do orzeczeń, które uprawomocniły się w odległym terminie a dotyczyć mogą stanów faktycznych sprzed kilkudziesięciu lat. Tym bardziej  rozważnie należy podejść do kwestii daty granicznej. Argument, że do Prokuratora Generalnego napływają nowe wnioski, z którymi  nie jest w stanie się uporać, co wybrzmiewa z treści uzasadnienia, nie jest wystarczający. Stabilność systemu prawnego nie może być położona na jednej szali z trudnościami natury administracyjno-technicznej. Moc wiążąca wyroków  nie może ulegać dalszemu osłabianiu  w konsekwencji działań lub zaniechań podmiotów uczestniczących w procesie stosowania środka o charakterze absolutnie wyjątkowym, nadzwyczajnym. Nie jest tak, jak bez większej wnikliwości twierdzą autorzy uzasadnienia, że proponowana zmiana „będzie miała pozytywne skutki społeczne, gospodarcze, finansowe i prawne”.

6. Zmiany w art. 126 § 4 ustawy o SN (art.  1 pkt 6 projektu)

a) Dotychczasowe brzmienie:

  • 4. Pierwsza kadencja ławników Sądu Najwyższego rozpoczyna się w dniu złożenia ślubowania przez ławników Sądu Najwyższego i kończy się z dniem 31 grudnia 2021 r.

b) Projektowane brzmienie:

  • 4. Pierwsza kadencja ławników Sądu Najwyższego rozpoczyna się w dniu złożenia ślubowania przez ławników Sądu Najwyższego i kończy się z dniem 31 grudnia 2022 r.

c) Ocena zaproponowanych zmian:

Autorzy uzasadnienia wywodzą, że złożenie ślubowania ławników Sądu Najwyższego pierwszej kadencji nastąpiło z opóźnieniem. Dodatkowo z uwagi na sytuację epidemiczną faktyczny okres orzekania ławników pierwszej kadencji wynosi w przybliżeniu 1,5 roku. Aby wykorzystać potencjał i doświadczenie obecnych ławników Sądu Najwyższego, proponuje się przedłużenie pierwszej kadencji tychże ławników do dnia 31-12-2022 r. Za omawianą zmianą przemawiać ma również sytuacja epidemiczna.

Nowelizacja w tym zakresie naprawić ma rozwiązanie, które nie uwzględniało możliwości wydłużenia procesu legislacyjnego, co miało miejsce w przypadku ustawy o Sądzie Najwyższym.

Zważywszy, że ewentualne wejście w życie projektowanego przepisu jest nieznane a z racji obostrzeń epidemicznych należałoby już poczynić przygotowania do wyboru ławników w myśl procedury wynikającej z art. 59 i n. ustawy o SN, przepis nie wydaje się kontrowersyjny. Będzie ponadto korespondował z art. 61 § 3 ustawy o SN, zgodnie z którym kadencja ławników Sądu Najwyższego trwa 4 lata kalendarzowe następujące po roku, w którym dokonano wyborów.

 

III. Podsumowanie

 

1. Analizowane zmiany w ustawie o SN należy ocenić w zdecydowanej większości jednoznacznie negatywnie.

2. Mają one charakter instrumentalny i stanowią kolejny krok na drodze do „przejęcia Sądu Najwyższego” przez władzę polityczną. Projekt domyka system wprowadzony ustawą z dnia 8.12.2017 r. o Sądzie Najwyższym.

3. Uzasadnienie projektu jest w wielu punktach lakoniczne i pozbawione jakiejkolwiek merytorycznej argumentacji.

4. Rzeczywistym, aczkolwiek niewypowiedzianym celem projektodawcy jest uniemożliwienie realnej kontroli mandatu sędziów powołanych z udziałem neo-KRS, której status został zakwestionowany zarówno przez Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej, jak i przez Sąd Najwyższy, a także zniweczenie skutków zapadłych już oraz oczekiwanych orzeczeń TSUE.

5. Władza wykonawcza po raz kolejny sięga po instrument pozwalający na obchodzenie regulacji dotyczących powoływania kluczowych organów Państwa (tym razem władzy sądowniczej), polegający na faktycznie dowolnym i niczym nieskrępowanym powierzeniu obowiązków piastunów tych organów na czas nieokreślony.

6. Sposób wykonywania obowiązków Pierwszego Prezesa Sądu Najwyższego, w szczególności kierowania obradami Zgromadzenia Ogólnego Sędziów Sądu Najwyższego w trakcie wyłaniania kandydatów na stanowisko Pierwszego Prezesa Sądu Najwyższego w ubiegłym roku nakazuje stanowczo sprzeciwić się takim rozwiązaniom w zakresie wyłaniania Prezesów Izb Sądu Najwyższego.

7. Projekt wprowadza mechanizm pozwalający na dowolne manipulowanie przydziałem spraw określonego rodzaju i kolejnością ich rozpoznawania. Rozwiązanie to nie służy zasadzie transparentności a także budowaniu zaufania obywateli do organów państwa.

8. Moc wiążąca prawomocnych orzeczeń sądowych nie może ulegać dalszemu osłabianiu w konsekwencji działań lub zaniechań podmiotów uczestniczących w procesie stosowania skargi nadzwyczajnej, jako środka o charakterze absolutnie wyjątkowym. Stabilność systemu prawnego jest wartością przeważającą nad trudnościami natury administracyjno-technicznej po stronie Ministra Sprawiedliwości – Prokuratora Generalnego.

9. Przedmiotowy projekt jest kolejną propozycją Prezydenta RP, która uderza w konstytucyjne zasady trójpodziału władz, odrębności władzy sądowniczej i niezależności sądów.

opinia (pdf)


Drukuj   E-mail