Stanowisko Stowarzyszenia Sędziów Polskich „Iustitia" w sprawie projektu z dn. 6.05.2019 r. rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości – Regulamin urzędowania sądów powszechnych

Warszawa, dnia 17 czerwca 2019 r.

 

Stanowisko Stowarzyszenia Sędziów Polskich „Iustitia” w sprawie projektu z dnia 6.05.2019 r. rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości – Regulamin urzędowania sądów powszechnych

  1. Negatywna ocena § 34 projektu.

W ocenie Stowarzyszenia treść projektowanego § 34 może prowadzić do faktycznego ingerowania przez prezesa

lub przewodniczącego wydziału w tok sprawy i to wbrew woli sędziego referenta, co jest niedopuszczalne.

Należy pamiętać, iż zgodnie z art. 37 § 1 ustawy – Prawo o ustroju sądów powszechnych (dalej p.u.s.p.) czynności z zakresu wewnętrznego nadzoru administracyjnego prezes sądu może powierzyć sędziemu wizytatorowi, a także, z zastrzeżeniem art. 37c, wiceprezesowi sądu, przewodniczącemu wydziału, a także, w uzasadnionych przypadkach, innemu wyznaczonemu sędziemu lub referendarzowi sądowemu. Osoby sprawujące zatem wewnętrzny nadzór administracyjny mają prawo wglądu w czynności sądów, mogą żądać wyjaśnień oraz usunięcia uchybień oraz być obecne na rozprawie toczącej się z wyłączeniem jawności. Zgodnie zaś z § 3 ww. artykułu prezes sądu uchyla czynności administracyjne niezgodne z prawem, naruszające sprawność postępowania sądowego lub z innych przyczyn niecelowe. Z kolei § 4 stanowi, iż w przypadku stwierdzenia uchybienia w zakresie sprawności postępowania sądowego, prezes sądu niezwłocznie, jednak nie później niż w terminie trzydziestu dni od dnia powzięcia wiadomości o uchybieniu, może zwrócić na nie uwagę na piśmie i żądać usunięcia skutków tego uchybienia. Sędzia lub asesor sądowy, którego dotyczy zwrócona uwaga, może w terminie siedmiu dni od dnia zwrócenia uwagi złożyć prezesowi sądu pisemne zastrzeżenie. Przepis art. 108 § 1 stosuje się odpowiednio. Zgodnie zaś z art. 37b § 1 p.u.s.p prezes sądu - w ramach wewnętrznego nadzoru administracyjnego, w szczególności: 1) bada sprawność postępowania w poszczególnych sprawach. Art. 45 § 1 p.u.s.p. wskazuje, iż sędziego lub asesora sądowego w jego czynnościach może zastąpić sędzia lub asesor sądowy tego samego sądu, a także sędzia delegowany na podstawie art. 77 § 1 albo 8. Zastępstwo, o którym mowa w § 1, może nastąpić na podstawie zarządzenia przewodniczącego wydziału lub prezesa sądu, wydanego na wniosek sędziego lub asesora sądowego albo z urzędu, w celu zapewnienia sprawności postępowania (§ 2). Z kolei art. 47b § 1 p.u.s.p. zakłada, iż zmiana składu sądu może nastąpić tylko w przypadku niemożności rozpoznania sprawy w dotychczasowym składzie, albo długotrwałej przeszkody w rozpoznaniu sprawy w dotychczasowym składzie. Przepis art. 47a stosuje się odpowiednio. Jeżeli konieczne jest podjęcie czynności w sprawie, w szczególności gdy wynika to z odrębnych przepisów lub przemawia za tym wzgląd na sprawność postępowania, a skład sądu, któremu została przydzielona sprawa, nie może jej podjąć, czynność ta jest podejmowana przez skład sądu wyznaczony zgodnie z planem zastępstw, a jeżeli czynność nie jest objęta planem zastępstw, przez skład sądu wyznaczony zgodnie z art. 47a (§ 2).

Z przytoczonych regulacji wynika, że:

- prezes sądu (zawsze) lub inna z wymienionych w art. 37 § 1 p.u.s.p. osób (na podstawie pisemnego zarządzenia prezesa sądu) mogą podejmować czynności w ramach wewnętrznego nadzoru administracyjnego,

- czynności administracyjne w ramach wewnętrznego nadzoru administracyjnego, to zupełnie co innego niż czynności sędziego referenta podejmowane w sprawie,

- sędzia referent nie podejmuje czynności administracyjnych w rozumieniu art. 37 p.u.s.p. w swoich sprawach, bo podejmowanie czynności w sprawach nie mieści się w sferze wewnętrznego nadzoru administracyjnego,

- sposobem usunięcia uchybień sprawności postępowania jest żądanie usunięcia uchybienia przez osobę wymienioną w art. 37 § 1 p.u.s.p., a nie podejmowanie czynności w sprawie przez osobę sprawującą wewnętrzny nadzór administracyjny,

- generalnie każdy sędzia, w tym funkcyjny, może być zastępcą sędziego referenta w jego czynnościach w sprawie (art. 45 § 1 p.u.s.p.); dalsze przesłanki zastępowania sędziego określa art. 47b § 2 p.u.s.p. oraz regulamin w obecnym § 52c, a jedną z tych przesłanek jest niemożność podjęcia czynności przez wyznaczony skład sądu.

Stwierdzić zatem należy, iż jeżeli intencją projektowanego przepisu jest wprowadzenie dodatkowej podstawy prawnej do podejmowania czynności administracyjnych (tj. z zakresu wewnętrznego nadzoru administracyjnego) w konkretnych sprawach w miejsce sędziego referenta, to nie ma to sensu, gdyż sędzia referent nie podejmuje takich czynności w swoich sprawach. Z kolei zaś, jeżeli intencją projektodawcy jest powierzenie prezesom i przewodniczącym wydziałów generalnego uprawnienia do zastępowania sędziów w ich sprawach, to jest to źle ujęte, a przy tym budzi zasadnicze zastrzeżenia – choćby co do zgodności z zasadą niezmienności składu wyrażoną w art. 47b p.u.s.p. oraz ze względu na możliwość ingerowania w tok postępowania.

  1. Pozostałe zastrzeżenia.

Kolejne zastrzeżenia budzi § 55 ust. 2, który zawiera sformułowanie niejasne i budzi wątpliwości w zakresie stosowania całego § 55 ust. 1 (nie można stosować specjalizacji w przypadku m.in. referendarzy sądowych), czy też jedynie ostatniego zdania § 55 ust. 1 (referendarze sądowi nie mogą sprzeciwić się specjalizacji). Zdaniem Stowarzyszenia należałoby ww. regulację doprecyzować, wskazując na drugą z przedstawionych interpretacji.

Co zaś się tyczy § 73 ust. 1 pkt 1 projektu, to tenże ma identyczne brzmienie z przepisem § 52 d ust. 1 pkt 1 obecnego regulaminu, przy czym zmianie uległ przepis, do którego odsyła (§ 2 pkt 5 lit. b). Otóż zauważyć należy, iż - na skutek odesłania do § 2 pkt 5 lit. b obecnego regulaminu - sędziemu pełniącemu dyżur były przydzielane sprawy w przedmiocie rozpoznania wniosków o ustanowienie kuratora do reprezentowania małoletniego w postępowaniu w sprawie udzielenia ochrony międzynarodowej, przekazania do innego państwa członkowskiego na podstawie rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 604/2013 z dnia 26.06.2013 r. w sprawie ustanowienia kryteriów i mechanizmów ustalania państwa członkowskiego odpowiedzialnego za rozpatrzenie wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej złożonego w jednym z państw członkowskich przez obywatela państwa trzeciego lub bezpaństwowca (Dz. Urz. UE L 180 z 29.06.2013, str. 31), udzielenia pomocy socjalnej oraz udzielenia pomocy w dobrowolnym powrocie do kraju pochodzenia, o których mowa w art. 61 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 13.06.2003 r. o udzielaniu cudzoziemcom ochrony na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. z 2012 r. poz. 680, z 2013 r. poz. 1650, z 2014 r. poz. 1004 oraz z 2015 r. poz. 1607).

Tymczasem po wskazanej zmianie na skutek zachowania odesłania do § 2 pkt 5 lit. b w § 73 ust. 1 pkt 1 projektowanego regulaminu sędziemu pełniącemu dyżur będą przydzielane wnioski o udzielenie zabezpieczenia, a opisana zmiana spowoduje konieczność ustalania planu dyżurów dla m.in. wydziałów cywilnych, której to konieczności obecnie nie ma.

Wydaje się zatem, iż projektowane brzmienie § 73 ust. 1 pkt 1 jest wynikiem przeoczenia, że zmianie uległa treść przepisu zawartego w odesłaniu, a nie intencji projektodawcy.

III. Pozytywnie ocenione zmiany.

Projektowany § 98 zmieniający termin wysyłania wezwań i zawiadomień (jest: „w terminach umożliwiających ponowne doręczenie albo odwołanie posiedzenia lub rozprawy i zawiadomienie o tym osób zawiadomionych o terminie”; ma być: „niezwłocznie”) zasługuje na pozytywną ocenę, bo obecna regulacja jest trudna do realizacji w praktyce oraz stoi na przeszkodzie wyznaczaniu „krótkich terminów” nawet, jeżeli jest to możliwe i celowe.

Pozytywnie ocenić należy również § 137 – usunięcie wymogu zgody przewodniczącego wydziału na wyniesienie akt poza sąd.

  • Uwagi de lege ferenda.

W ocenie Stowarzyszenia, w celu zwiększenia sprawności postępowania w wąskim zakresie, celowe byłoby upoważnienie sędziów funkcyjnych do podejmowania czynności w sprawach, przy czym ze względów gwarancyjnych należałoby to ograniczyć (dotyczy negatywnie ocenionego § 34):

1) do podejmowania ściśle określonych czynności (np. nadawania biegu środkom zaskarżenia, zarządzania wypłaty należności biegłym, tłumaczom, świadkom, kuratorom, wydawania zarządzeń po uprawomocnieniu się orzeczenia; nie powinny to być jednak czynności – chociażby o charakterze technicznym – które mogą wpływać na tok postępowania, organizację i przebieg rozprawy oraz na treść rozstrzygnięcia, np. zarządzenie o wyznaczeniu terminu rozprawy),

2) wyłącznie do podejmowania czynności, a nie ich uchylania lub zmieniania.

Brak jest przeszkód w ocenie Stowarzyszenia, by na osoby funkcyjne nałożyć pewne obowiązki w zakresie czynności w sprawach w sytuacji, gdy sędzia referent nie może ich podjąć na przykład ze względu na nadmiar pracy.

Jeśli zaś chodzi o § 83 (dotyczący akt zastępczych) to rozumiejąc proponowane regulacje jako wprowadzenie zasady, że innemu organowi lub sądowi są przekazywane akta zastępcze, a nie akta sprawy (rozwiązanie to umożliwi dokonywanie czynności procesowych w okresie, w którym obecnie jest to niemożliwe ze względu na wypożyczenie akt sprawy – co należy ocenić pozytywnie), to wiązać się to będzie z dodatkową pracą sekretarzy sądowych, dlatego też postulować należy pozostawienie sędziemu referentowi decyzji co do przekazania akt w całości lub przekazania jedynie części akt.

W zakresie przydzielania spraw nadal brak jest regulacji pozwalających na usuwanie skutków nierównomiernego obciążenia wpływem orzeczników (z przyczyn technicznych leżących po stronie SLPS lub z powodu błędów ludzkich np. przy wprowadzaniu danych do SLPS lub wynikających z nieprawidłowego określenia obciążenia nowego orzecznika) nawet wówczas, gdy w danej jednostce (np. wydziale) wszyscy orzecznicy pozostają zgodni co do potrzeby dokonania korekty takiego obciążenia i wyrażają zgodę na określony sposób dokonania korekty. W ocenie Stowarzyszenia takowe regulacje winny zostać wprowadzone, albowiem obecnie brak jest możliwości przeciwdziałania sytuacjom, w których orzecznicy w jednym wydziale są nierównomiernie obciążeni, a różnica w obciążeniu z przyczyn wskazanych powyżej sięgać może 200 i więcej spraw.

Z kolei w zakresie regulacji § 101 - przewidującego korespondencję z innymi sądami oraz organami administracji publicznej w drodze elektronicznej (co należy ocenić pozytywnie, gdyż przyśpieszy obieg dokumentów i usprawni pracę sekretariatów) w ocenie Stowarzyszenia należałoby rozszerzyć dopuszczalne sposoby korespondencji o zwykłe wiadomości przesyłane ze skrzynek służbowych sądów, jednostek organizacyjnych sądów lub pracowników sądów, co pozwoli na uniknięcie skanowania, a już obecnie jest stosowane w praktyce, mimo braku wyraźnej podstawy prawnej w regulaminie.

Stanowisko zostało opracowane przez Zespół ds. Prawa Cywilnego.


Drukuj   E-mail