Jesteśmy niezależnym, apolitycznym i samorządnym stowarzyszeniem polskich sędziów.
Naszą główną misją jest obrona wolności i praw obywatelskich, fundamentu demokratycznej Polski, należącej do Unii Europejskiej.
Działamy od ponad 25 lat, w tym w międzynarodowych organizacjach sędziowskich Skupiamy ponad 3 500 sędziów, najwięcej w Polsce.

Sprawozdanie z konferencji sąd dla obywatela

Sprawozdanie z Konferencji „Sąd dla obywatela"

Warszawa, 5 listopada 2009 r.

W dniu 5 listopada 2009 r. odbyła się ogólnopolska konferencja naukowa „Sąd dla obywatela", która została zorganizowana przez Stowarzyszenie Sędziów Polskich „Iustitia", z inicjatywy Zespołu ds. poprawy funkcjonowania sądownictwa pod kierownictwem Jacka Przyguckiego. Współorganizatorem konferencji było Stowarzyszenie Absolwentów Wydziału Prawa i Administracji Uniwersytetu Warszawskiego. Wsparcia w organizacji Konferencji udzielili ponadto: Fundacja im. Stefana Batorego, Okręgowa Izba Radców Prawnych oraz Okręgowa Rada Adwokacka w Warszawie. Konferencja cieszyła się dużym zainteresowaniem, wzięło w niej udział około 120 osób, w tym głównie sędziów z większości sądów okręgowych w Polsce. Gośćmi Stowarzyszenia byli również: przedstawiciele Stowarzyszenia Sędziów Sądów Rodzinnych (SSO Ewa Waszkiewicz i SSO Ewa Świderska), Stowarzyszenia Prokuratorów RP (prok. Krzysztof Kijowski) oraz Ogólnopolskiego Stowarzyszenia Referendarzy Sądowych (Anna Maliszewska). W konferencji wzięli również udział przedstawiciele władzy wykonawczej i ustawodawczej. Ministerstwo Sprawiedliwości reprezentował Igor Dzialuk - Podsekretarz Stanu w Ministerstwie Sprawiedliwości oraz dyr. Grażyna Kołodziejska, władzę ustawodawczą Senator Zbigniew Cichoń. W otwarciu konferencji oraz w panelach stanowiących jej merytoryczną treść, wzięli kolejno udział: prof. dr hab. Lech Gardocki - Pierwszy Prezes Sądu Nawyższego, prof. dr hab. Krzysztof Rączka, sędzia SR Anna Adamska-Gallant, sędzia SR Anna Fogel, dr Marta Rękawek-Pachwicewicz - przedstawiciel referendarzy, sędzia SN Stanisław Dąbrowski - Przewodniczący Krajowej Rady Sądownictwa, Violetta Wysok - członek prezydium Okręgowej Izby Radców Prawnych w Warszawie, adw. Maciej Łaszczuk - przedstawiciel Okręgowej Rady Adwokackiej w Warszawie, prof. dr hab. Tadeusz Ereciński, prof. dr hab. Andrzej Marek, sędzia SN Stanisław Kozielewicz, prof. dr hab. Karol Weitz oraz prof. John McClellan Marshall. Konferencja była prowadzona przez sędzię NSA Irenę Kamińską, Prezesa Stowarzyszenia Sędziów Polskich „Iustitia" oraz sędziego SO Jacka Przyguckiego.    Otwarcia Konferencji dokonała sędzia NSA Irena Kamińska, Prezes Stowarzyszenia Sędziów Polskich „Iustitia". Powitała wszystkich uczestników oraz podziękowała za przybycie. Przedstawiła główny cel konferencji, jakim jest przedstawienie opracowania Zespołu ds. poprawy funkcjonowania sądownictwa, który dotyczy jednego z podstawowych praw zapisanych w Konstytucji RP - prawa do sądu. Następnie głos zabrali patroni honorowi Konferencji: prof. dr hab. Lech Gardocki, Pierwszy Prezes Sądu Najwyższego oraz prof. dr hab. Krzysztof Rączka - Dziekan Wydziału Prawa i Administracji Uniwersytetu Warszawskiego. Prof. Lech Gardocki złożył wyrazy uznania za trud organizacji konferencji, jak i przygotowanie opracowania. Podkreślił, że propozycje zawarte w opracowaniu są konkretne i mogą wpłynąć na usprawnienie sądownictwa, które jak wynika z doniesień medialnych często spotyka się z krytyką. Prof. Krzysztof Rączka powitał wszystkich uczestników w imieniu Uniwersytetu Warszawskiego, składając również wyrazy uznania i szacunku dla pracy Zespołu. Wyraził pogląd, że stan demokracji w Polsce, który się umacnia, jest możliwy właśnie dzięki sędziom. Odniósł się również do prawa do sądu, którego realizacja zależy od wielu czynników: prawa materialnego, prawa proceduralnego, ich jakości i efektywności, otoczenia organizacyjnego i politycznego oraz od jakości środowiska sędziowskiego. Zauważył, że niestety jakość prawa pogarsza się, czego przykładem może być ustawa antykryzysowa. Pozycja sędziego powinna być ukoronowaniem kariery prawniczej, i jest to powtarzane już od wielu lat. Ocenił jakość środowiska sędziowskiego jako dobrą, niezależnie od tego, że zdarzają się czasami wyjątki. Wyraził przekonanie, że konferencja przyniesie znaczące efekty. Irena Kamińska podziękowała za zabrane głosy oraz przekazała prowadzenie drugiej części konferencji sędziemu Jackowi Przyguckiemu. Jacek Przygucki przyłączył się do powitania uczestników oraz podziękował wszystkim za tak duże zainteresowanie. Omówił prace Zespołu ds. poprawy funkcjonowania sądownictwa, którego kierowanie zostało mu powierzone, jako członkowi Zarządu Stowarzyszenia. Podkreślił, że członkami Zespołu są praktycy, którzy orzekając na pierwszej linii, zdają sobie sprawy z utrudnień i czynników osłabiających funkcjonowanie wymiaru sprawiedliwości. Przedstawił najważniejsze założenia dotyczące opracowania, które jest przedmiot obrad na konferencji, wskazując że jego celem było między innymi ukazanie, że sędziowie chcą realnie wpływać na usprawnienie sądownictwa, również po przez proponowanie konkretnych rozwiązań. Tytuł konferencji nie jest przypadkowy, ponieważ warto podkreślać, że sądy są dla obywateli. Zorganizowanie wymiaru sprawiedliwości korzystnego dla obywatela jest również korzyścią dla samych sędziów. Główny nacisk został położony na zmiany proceduralne, jak i na znalezienie takich rozwiązań, które mogłyby przynieść oszczędności. Ich prezentacji została poświęcone opracowanie jak i druga część konferencji, podzielonej na trzy obszary, dotyczące procedury karnej, cywilnej oraz zadaniom referendarzy. Sędzia Anna Adamska-Gallant przedstawiła najważniejsze propozycje zmian w procedurze karnej, które powstały na skutek analizy dotychczasowych przepisów. Krytycznie oceniła niektóre obecnie obowiązujące przepisy kodeksu postępowania karnego, wskazując na konkretne projekty zmian. Niektóre z postulowanych przez Zespół zmian to: poszerzenia zasady kontradyktoryjności, ograniczenie działania sędziego z urzędu w sprawach karnych, tak aby sędzia nie pełnić roli śledczego, a wymierzał sprawiedliwość, usprawnienie postępowania przygotowawczego i odwoławczego, oraz usprawnienie samego procesu, czyli nagrywanie rozpraw i rezygnacja z konieczności czytania aktu oskarżenia. Sędzia Anna Fogel omówiła propozycje zmian dotyczące procedury cywilnej, wskazując, że należy doprowadzić do takiego stanu, w którym sędzia będzie odpowiedzialny za wymierzanie sprawiedliwości, a nie za czynności typu urzędniczego. Są sprawy, które należałoby wyłączyć z działalności orzeczniczej sędziego oraz czynności, które mogłyby za sędziego wykonywać inne osoby. Zespół popiera propozycje przeniesienia ustalania kosztów sądowych poza sąd. Obok zmian proceduralnych należy uprawnić kontakty sądów z obywatelami i pełnomocnikami, czemu mogłoby służyć korzystanie z elektronicznych środków łączności. Zespół postuluje organizację tzw. teleinformatorów w sądach, dzięki którym obywatele uzyskaliby łatwiejszy dostęp do informacji na temat toczących się wobec nich spraw, jak i innych potrzebnych informacji. Dr Marta Rękawek-Pachwicewicz - referendarz sądowy - zaprezentowała zagadnienie dotyczące roli i zadań referendarzy sądowych, będące częścią opracowania Zespołu ds. poprawy funkcjonowania sądownictwa. W swoim wystąpieniu skupiła się na trzech podstawowych zagadnieniach: ochronie praw, roli referendarzy oraz potrzebie wprowadzenia zmian, które pozwolą na odciążenie sędziego. Obywatele oczekują od sądownictwa ochrony prawnej, pełnej informacji oraz szybkiego i sprawnego postępowania w ich sprawie, przy minimalnym poziomie formalizmu. Przedstawiła rolę i zadania referendarzy, istniejących w wymiarze sprawiedliwości od 12 lat. Oceniła, że instytucja referendarza sądowego się sprawdziła. Zmiany proponowane w opracowaniu dotyczą poszerzenia kompetencji referendarzy, co miałoby skutkować odciążeniem sędziów. Na tym, że sędziowie będą mogli skupić się tylko na orzekaniu zyskają również sami obywatele. Podsumowując pierwszy panel konferencji, sędzia Jacek Przygucki wyraził nadzieję, że jeśli propozycje spotkają się z aprobatą, to będą miały szansę stać się konkretnymi projektami zmian w prawie, czego opracowaniem mógłby się zająć zespół powołany przez Ministra Sprawiedliwości, jeśli tylko taka propozycja spotkała by się z przychylnością Ministerstwa. Przedstawił również postulat, aby sędziowie brali także udział w opracowywaniu projektów zmian w prawie, a nie tylko opiniowali te, które zostały już zaprojektowane. Zaprosił do wszelkich uwag na temat propozycji Zespołu, również krytycznych, które także mogą wpłynąć na dalszą pracę zespołu ds. poprawy funkcjonowania sądownictwa. Po przerwie, sędzia Irena Kamińska zaprosiła do zabrania głosu sędziego Stanisława Dąbrowskiego oraz przedstawicieli Okręgowej Izby Radców Prawnych i Okręgowej Rady Adwokackiej w Warszawie, które udzieliły pomocy przy organizacji konferencji. Sędzia Stanisław Dąbrowski ocenił, że tytuł konferencji jest bardzo celnie dobrany. Wymiar sprawiedliwości powinien służyć ludziom. Sądownictwo jest odpowiedzialne za realizację konstytucyjnie zagwarantowanego prawa do sądu. Realizacja tego prawa zależy od wielu czynników: prawa materialnego, procesowego oraz od rozwiązań ustrojowych. Odniósł się w swojej wypowiedzi do projektu zmian w Prawie o ustroju sądów powszechnych, przedstawionego przez Ministerstwo Sprawiedliwości, krytycznie oceniając proponowane zmiany, jak i sam proces legislacyjny. Zmiany są potrzebne, ale powinny one doskonalić wymiar sprawiedliwości. Proponowane przez Ministerstwo zmiany są natomiast, w tym dotyczące nadzoru Ministerstwa, likwidacji wydziałów, czy sposobu wyborów do Krajowej Rady Sądownictwa, idą w złym kierunku i mogą spowodować chaos. Pozytywnie ocenił natomiast opinię, jaką do projektu zmian przygotowało Stowarzyszenie „Iustitia", podkreślając, że opinia Stowarzyszenia zawiera szereg propozycji, do których Krajowa Rada Sądownictwa się przyłącza. Szczególnie pozytywnie należy ocenić propozycję Stowarzyszenia aby nadzór został przejęty przez Pierwszego Prezesa Sądu Najwyższego. Podziękował Stowarzyszeniu za pracę nad opinią oraz skierował apel do przedstawicieli Ministerstwa Sprawiedliwości, aby głos ten był słyszany i wzięty pod uwagę. Violetta Wysok - członek Prezydium Okręgowej Izby Radców Prawnych - podziękowała za zaproszenie do wzięcia udziału w Konferencji, co jest wyrazem tego, że sprawnym sądownictwem są zainteresowani, nie tylko sędziowie, ale również radcowie i adwokaci. Oceniła, że obecny wymiar sprawiedliwości potrzebuje reform, choćby ze względu na narastający kryzys zaufania społecznego do sądów i biurokratyzację wymiaru sprawiedliwości. Należy zadawać pytania o sposoby usprawnienia sądownictwa i konferencja może pomóc w odnalezieniu na nie odpowiedzi. Mecenas Maciej Łaszczuk - przedstawiciel Okręgowej Rady Adwokackiej w Warszawie - również przyłączył się do podziękowań za możliwość wzięcia udziału w konferencji, podkreślając że dla niego, jako byłego asesora sądowego, sprawy sądownictwa oraz sędziów, są bardzo bliskie. Adwokaci są pełni uznania dla pracy Stowarzyszenia „Iustitia". Stwierdził, że opracowanie przygotowane przez Zespół to źródło cennych postulatów, pod którymi osobiście może się podpisać, zwłaszcza w zakresie zwiększenia znaczenia mediacji. Następnie Irena Kamińska zaprosiła do trzeciego panelu konferencji, w którym głos zabrali prof. dr hab. Tadeusz Ereciński oraz prof. dr hab. Andrzej Marek. Profesor Tadeusz Ereciński zwrócił uwagę na trafny i udany tytuł konferencji, stwierdzając, że sądy to nie tylko trzecia władza, ale również instytucje usługodawcze. Bardzo ważne jest zagadnienie kontaktów sądów z obywatelami, za co odpowiedzialność ponosi również władza wykonawcza. Żadna reforma nie zostanie skutecznie przeprowadzona, jeśli nie będzie odpowiednich do tego środków finansowych. Obok zmian w przepisach prawa potrzebne są również zmiany organizacyjne, których propozycje zawiera opracowanie przedstawione na Konferencji. Należy zmienić kulturę mówienia o sądach, aby zmienić negatywny wizerunek wymiaru sprawiedliwości, budowany często przez polityków. Przedstawił swoje uwagi do propozycji Zespołu, stwierdzając między innymi, że nie do końca jest możliwa zmiana w zakresie kognicji sądów. Odniósł się do propozycji w sprawie mediatorów, wskazując na przykład niemiecki, w którym również sędziowie mogą być mediatorami. Zaproponował przyjrzenie się przepisom o ławnikach, aby ich udział w procesie usprawnić, bo czynnik społeczny jest niewątpliwie potrzebny. Należy przywiązać większą wagę do znalezienia środków na poszerzenie kompetencji referendarzy sądowych, o czym wspomina Zespół w swym opracowaniu. Wypowiedział się na temat efektywności sądownictwa oraz konieczności zorganizowania realnej pomocy prawnej dla ubogich (warto rozważyć tworzeniu biur pomocy prawnej, działających poza sądami). Profesor T. Ereciński opowiedział się za wprowadzeniem nadzoru służbowego do sądów na wzór sądów administracyjnych oraz opracowaniu kryteriów oceny sędziów za pomocą istniejących mechanizmów prawnych, bez konieczności wprowadzenia ocen okresowych. Ocenił również, że należy zwiększyć samorządność sędziowską, bo nie może być tak, że sędziowie rejonowi, dominujący w systemie sądownictwa, nie mają na niego wpływu. Profesor Andrzej Marek bardzo wysoko ocenił opracowanie przygotowane przez Zespół Stowarzyszenia, które zawiera dogłębną analizę wymiaru sprawiedliwości. Propozycje są radykalne, ale takie właśnie być powinny. Mogą być one podstawą do dyskusji nad konkretnymi zmianami w przepisach prawa, toczącej się nie tylko w środowisku sędziowskim, ale i w szerszym kontekście społecznym. Procesy polskie wymagają reform, które powinny zmierzać między innymi do odciążenia sędziów. Zgodził się z Zespołem, że sędzia ma rozstrzygać spory a nie prowadzić działalności śledczej. Negatywnie ocenił nagminne uchylanie wyroków z dbałości o „czystość" wyroków, ale powodujących zbyt duże koszty społeczne. Przedstawił również krytyczne uwagi wobec prawa karnego materialnego, wskazując przykłady przepisów prawa karnego, które powinny ulec zmianie. Stwierdził, że obecna sytuacja nie jest dobra, bo zbyt duży wpływ na nią mają media i populizm, gdzie argumenty merytoryczne zbyt rzadko są brane pod uwagę. Irena Kamińska podziękowała za uwagi oraz poprosiła o zabranie głosu Senatora Zbigniewa Cichonia, który przychylnie ocenił prace Stowarzyszenia, zgadzając się z postulatami, które zostały w ramach konferencji nakreślone. Wskazał jednak, że jest tworzone przez parlamentarzystów, którzy w przeważającej większości nie są prawnikami. Po powyższych wystąpieniach Irena Kamińska zaprosiła do dyskusji, w której udział wzięli: sędzia SN Walerian Sanetra, sędzia SO Juliusz Ciejek z Sądu Okręgowego w Olsztynie, Hanna Bzdak z Sądu Okręgowego w Szczecinie oraz podsekretarz stanu w Ministerstwie Sprawiedliwości - Igor Dzialuk. Minister Dzialuk odniósł się do krytycznych uwag, które padły na temat Ministerstwa oraz projektu zmian w Prawie o ustroju sądów powszechnych. Wskazał, że rzeczą naturalną jest ścieranie się trzech władz. Stwierdził, że nieuprawnione jest stwierdzenie, że postulaty Stowarzyszenia nie są brane pod uwagę, bo głos trzeciej władzy na pewno w dyskusji na temat ustroju sądów będzie słyszany. Stwierdził również, że z dużą uwagą zapoznał się z propozycjami Zespołu i zapowiedział, że zostaną one w Ministerstwie przeanalizowane, zwłaszcza w zakresie referendarzy. Po przerwie obiadowej, rozpoczął się czwarty panel, w którym swoje uwagi przedstawił sędzia SN Wiesław Kozielewicz oraz prof. dr hab. Karol Weitz. Sędzia Wiesław Kozielewicz odniósł się do propozycji zmian przedstawionych przez Zespół, przy czym zwrócił uwagę, że niektóre mogą być trudne do przeprowadzenia. Odniósł się do wypowiedzi profesora Andrzeja Marka na temat prawdy materialnej w procesach sądowych oraz zwrócił uwagę na konsekwencje wyroku Trybunału Konstytucyjnego na temat art. 148, który spowoduje, że trzysta najpoważniejszych procesów karnych zostanie ponownie rozpatrzonych. Jego zdaniem wskazany przykład jest wyrazem gorączki legislacyjnej władzy ustawodawczej, czego skutki ponosić będzie sądownictwo. Zgodził się z radykalnymi zmianami w kodeksie postępowania karnego co do wymogu odejścia od zasady o dominacji prawdy materialnej. Sędzia W. Kozielewicz poparł również postulaty likwidacji tzw. „paternalizmu sądowego" w sprawach karnych. Dobrze ocenił pomysł wprowadzenia instancji poziomych, aby nie angażować w każdej najdrobniejsze sprawie instytucji odwoławczych. Za dyskusyjne określił natomiast sformułowanie dotyczące umorzenia postępowania w przypadku pojednania stron, co w sprawach karnych może nie mieć realnego zastosowania. Przyłączył się do postulatu, mającego obecnie postać projektu Ministerstwa, by rozprawy były nagrywane. Prof. dr hab. Karol Weitz - rozpoczął swoją wypowiedź od sformułowania, że zmiany w prawie nie powinny być zbyt częste. Wskazał również, że istnieją wspólne płaszczyzny pomiędzy opracowaniem Zespołu a pracami komisji kodyfikacyjnych. Wypowiedział się na temat propozycji dotyczących poszerzenia kompetencji referendarzy w kontekście dojścia do urzędu sędziego przez stanowisko referendarza i asystenta sędziego. Wypowiedział się przeciwko poszerzaniu kompetencji, stwierdzając że asystenci nie są żadnym organem decyzyjnym i z założenia nie mieli takimi być. Poparł propozycje dotyczące zmian w procedurze doręczeń, co jest już w fazie projektowania konkretnych rozwiązań prawnych. Sprzeciwił się propozycji by strony same dowiadywały się o kolejnych terminach rozpraw, poza pierwszą rozprawą. Zawiadomienie internetowe także nie przyniesie oczekiwanych rezultatów. Wypowiedział się również na temat ławników i potrzebie zmian w zakresie przepisów ich dotyczących. Negatywnie odniósł się do propozycji by strony procesu były odpowiedzialne za stawienie się świadków przez siebie wskazywanych oraz by poszerzyć kompetencje komorników. Na koniec swojej wypowiedzi, prof. K. Weitz wymienił, czego jego zdaniem w opracowaniu zabrakło, m.in. propozycji co do lepszej koncentracji materiału procesowego oraz odniósł się do zagadnienia prawdy materialnej, kilkakrotnie poruszanej na konferencji, negując podział na prawdę materialną i formalną. Ostatnią częścią spotkania było wystąpienie prof. Johna Marshall'a, którego sylwetkę przedstawił sędzia Tomasz Posłuszny. Prezentacja przedstawiona przez gościa zagranicznego dotyczyła kwestii usprawnienia procedur i zarządzania sprawami w sprawach cywilnych. Zostały przedstawione najważniejsze zasady rządzące procesem cywilnym w stanie Teksas i zmiany, jakim podlegały, w zakresie zbierania materiału dowodowego, zeznań, udziału pełnomocników i władzy sędziego. W ocenie prof. Marshalla system prawny w stanie Teksas jest nastawiony na to by odciążyć sędziego od wszystkich czynności, które nie są czynnościami orzeczniczymi. Zmiany, którym to prawo podlegało są również możliwe w Polsce, choć oczywiście nie są one idealne. Po wystąpieniu prof. Marshall'a Prezes Irena Kamińska zaproponowała wszystkim uczestnikom by zgłaszali swoje uwagi i propozycje co do dalszych zmian również po konferencji, kierując je na adres Biura Stowarzyszenia. Podziękowała wszystkich prelegentom, których pozytywne opinie i krytyczne oceny zostały z uwagą wysłuchane oraz wszystkim uczestnikom, którzy wzięli udział w konferencji. 

 

Opracowanie Zespołu ds. Poprawy Funkcjonowania Sądownictwa Styczeń  2010


Drukuj   E-mail