Jesteśmy niezależnym, apolitycznym i samorządnym stowarzyszeniem polskich sędziów.
Naszą główną misją jest obrona wolności i praw obywatelskich, fundamentu demokratycznej Polski, należącej do Unii Europejskiej.
Działamy od ponad 25 lat, w tym w międzynarodowych organizacjach sędziowskich Skupiamy ponad 3 500 sędziów, najwięcej w Polsce.

Uwagi SSP "IUSTITIA" do projektu ustawy o zmianie ustawy z 2.03.2020 o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19

Uwagi Stowarzyszenia Sędziów Polskich „Iustitia” do projektu ustawy o zmianie ustawy z 2.03.2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych oraz niektórych innych ustaw (projekt z 16.04.2020 r.)

  1. Ocena kolejnego w krótkim czasie projektu ustawy o zmiany ustawy z 2.03.2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych oraz niektórych innych ustaw (dalej jako ustawa z 2.03.2020 r.) jest utrudniona z uwagi na brak uzasadnienia.
  2. Projektowana zmiana art. 14a ust. 4 ustawy z 2.03.2020 r. polegająca na poszerzeniu i doprecyzowaniu katalogu tzw. spraw pilnych nie budzi wątpliwości. Uwzględniono postulat Stowarzyszenia Sędziów Polskich „Iustitia” dotyczący spraw, w których stosowany jest środek zapobiegawczy w postaci tymczasowego aresztowania.
  3. Wątpliwości budzi natomiast projektowana zmiana art. 15zzs ust. 2 ustawy z 2.03.2020 r. polegająca na poszerzeniu katalogu spraw, których nie dotyczy wstrzymanie rozpoczęcia i zawieszenie biegu terminów, o których mowa w ust. 1 tego artykułu. Proponuje się, aby takie wstrzymanie i zawieszenie nie dotyczyło spraw, które mogą być rozstrzygnięte na posiedzeniu niejawnym, ani spraw wskazanych w art. 14a ust. 4 - 6 i 9 ww. ustawy. Obecnie przepis ten odnosi się jedynie do spraw z art. 14a ust. 4 i 5. Projektowanej zmianie art. 15zzs ust. 2 ustawy z 2.03.2020 r. nie towarzyszy bowiem wprowadzenie przepisu mającego na celu uregulowanie kwestii intertemporalnych związanych z dotychczas obowiązującym wstrzymaniem lub zawieszeniem biegu terminów w tego rodzaju sprawach. Już z chwilą wejścia w życie art. 15zzs ust. 1 pkt 1 ustawy z 2.03.2020 r. (31.03.2020 r.) kwestia stosowania w czasie normy prawnej zawartej w tym przepisie stała się przedmiotem kontrowersji w praktyce. Chodzi o to, czy wspomniane wstrzymanie lub zawieszenie biegu terminów obowiązuje od dnia 31.03.2020 r., czy od dnia 14.03.2020 r. Brak przepisu przejściowego przy wprowadzaniu wyjątku względem art. 15zzs ust. 1 pkt 1 ustawy z 2.03.2020 r. spowoduje kolejne wątpliwości związane z czasowym zakresem zastosowania norm prawnych zawartych w powyższych przepisach, co znacząco obniży sprawność postępowania w tego rodzaju sprawach. Zwrócić należy uwagę, iż o ile nadanie sprawie biegu jako pilnej – w oparciu o art. 14a ust. 9 ustawy - wymaga stosownego zarządzenia Prezesa, to już kwalifikacja sprawy jako tej, która może być rozstrzygnięta na posiedzeniu niejawnym takiego zarządzenia nie wymaga. Należałoby wprowadzić wymóg wydania stosownego zarządzenia i jego doręczenia, tak by uczestnicy postępowania zostali poinformowani, że zakreślone w ww. sprawie terminy biegną (np. przy doręczeniu pozwu i zakreśleniu terminu na złożenie odpowiedzi na pozew). 
  4. Bardzo poważne zastrzeżenia wywołuje proponowana treść art. 15zzsa ustawy z 2.03.2020 r. upoważniająca Ministra Sprawiedliwości w porozumieniu z Ministrem Zdrowia do wyłączenia stosowania przepisów art. 15zzs ust. 1 i 6 ww. ustawy w odniesieniu do wszystkich lub niektórych kategorii spraw na obszarze całego kraju albo na obszarze właściwości danego sądu apelacyjnego. Co do zasady wątpliwa jest możliwość wyłączenia stosowania przepisu ustawy w drodze rozporządzenia. O ile taka norma kompetencyjna jest w ogóle dopuszczalna, to powinna jasno wskazywać ustawowe kryteria i przesłanki wiążące Ministra Sprawiedliwości przy wydawaniu stosowanego rozporządzenia. Tymczasem zaproponowany przepis razi blankietowością.
  5. W ocenie Stowarzyszenia źródłem wielu wątpliwości stanie się projektowany art. 15zzsb ustawy z 2.03.2020 r., pozwalający w okresie obowiązywania stanu zagrożenia epidemicznego albo stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19 w sprawach rozpoznawanych według Kodeksu postępowania cywilnego: 

1) przeprowadzić rozprawę albo posiedzenie jawne przy użyciu urządzeń technicznych umożliwiających ich prowadzenie na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku, z tym, że osoby uczestniczące w posiedzeniu nie muszą przebywać w budynku sądu - chyba że przeprowadzenie posiedzenia jawnego w zwykły sposób nie wywoła nadmiernego zagrożenia zdrowia osób w nim uczestniczących (pkt 1),

2) zarządzić przeprowadzenie posiedzenia niejawnego w każdym przypadku, jeżeli przewodniczący uzna rozpoznanie sprawy za konieczne, a przeprowadzenie wymaganego przez ustawę posiedzenia jawnego mogłoby wywołać nadmierne zagrożenie zdrowia osób w nim uczestniczących i nie można przeprowadzić go w sposób określony w pkt 1 (pkt 2).

Celem uniknięcia wątpliwości w praktyce i poprawy sprawności postępowania, należałoby wyjaśnić, czy przepis ten dotyczy jedynie spraw zaliczonych do katalogu tzw. spraw pilnych, czy też dotyczy wszystkich spraw. Ponadto, również kierując się wspomnianymi celami, należałoby wprowadzić przepis porządkujący wzajemną relację art. 15zzsb ustawy z 2.03.2020 r. oraz art. 148[1] k.p.c., w szczególności pozwalający na niebudzące wątpliwości ustalenie, czy norma prawna zawarta w projektowanym przepisie uchyla obowiązek rozpoznawania sprawy na rozprawie także wówczas, gdy strona jednak tego żąda. 

Co więcej, projektowana regulacja jest niezgodna z art. 45 ust. 1 Konstytucji w zakresie, w jakim pozwala nie respektować żądania strony przeprowadzenia rozprawy, szczególnie, gdy strony zgłaszają wnioski o dopuszczenie dowodu z zeznań świadków lub z przesłuchania stron. 

6.       Podobne wątpliwości budzić może projektowana regulacja art. 15zzse ustawy z 2.03.2020 r., według której przepis art. 374 k.pc. stosuje się również do apelacji wniesionych przed 7.11.2019 r., o ile sąd nie uzna za konieczne przeprowadzenie rozprawy, jak również gdy strona wnosiła o jej przeprowadzenie lub o przeprowadzenie niepodlegającego pominięciu dowodu z zeznań świadków lub przesłuchania stron.

7.        Krytycznie należy odnieść się do propozycji uchylenia art. 15zzs ust. 6 ustawy z 2.03.2020 r. W projekcie przy tym punkcie pojawia się niezrozumiały dopisek: „Rozprawy i posiedzenia jawne mogą zostać przeprowadzone również w sprawach, o których mowa w art. 14a ust. 6 i 9”. Jest to jaskrawy przykład niechlujstwa legislacyjnego. Przepis art. 15zzs ust. 6 ustawy z 2.03.2020 r. nie został zmieniony ustawą z 16.04.2020 r. o szczególnych instrumentach wsparcia w związku z rozprzestrzenianiem się wirusa SARS-CoV-2 (Dz. U. z 2020 r. poz. 695). Nie wiadomo, jaka jest intencja twórców projektu co do uchylenia tego przepisu. Czy chodzi o możliwość prowadzenia rozpraw i posiedzeń jawnych w okresie stanu zagrożenia epidemicznego lub stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19, i to zarówno w sprawach zaliczonych do katalogu tzw. spraw pilnych, jak i w pozostałych sprawach? Uchylenie ww. przepisu spowoduje chaos w sądach, co istotnie obniży ich sprawność. Należy podkreślić, że możliwość prowadzenia rozpraw i posiedzeń niejawnych, a także praktyka w tym zakresie będzie uzależniona przede wszystkim od warunków logistycznych w poszczególnych jednostkach (np. ilość i rozmieszczenie sal rozpraw, szerokość korytarzy, możliwość wytyczenia bezpiecznych ciągów komunikacyjnych dla uczestników rozpraw i posiedzeń jawnych, poziom wyposażenia w sprzęt komputerowy, w tym służący do komunikacji na odległość, dostępność wykwalifikowanej kadry przeszkolonej w tym zakresie). Może to prowadzić do daleko idących różnic w zakresie funkcjonowania poszczególnych sądów a co za tym idzie w zakresie obsługi stron i uczestników.

8.        W projekcie nie określono urządzeń i środków technicznych umożliwiających przeprowadzenie rozprawy lub posiedzenia jawnego na odległość, sposobu korzystania z tego rodzaju urządzeń i środków, jak również sposobu przechowywania, odtwarzania i kopiowania zapisów obrazu i dźwięku. Ma to szczególne znaczenie wobec konieczności właściwego zabezpieczenia utrwalonego materiału audio - wideo przed utratą, zniekształceniem lub nieuprawnionym ujawnieniem (por. art. 235 § 3 k.p.c.). Brak takiej regulacji spowoduje problemy i rozbieżności w praktyce, gdy chodzi o sposób przeprowadzania rozprawy albo posiedzenia jawnego na odległość. Dlatego też istnieje konieczność opracowania i faktycznego wdrożenia niezbędnych rozwiązań informatycznych, które pozwolą sądom na realizowanie ww. przepisu. Dodatkowo zaznaczyć należy, iż w większości sądów, o ile nie we wszystkich, wymagany odstęp 1,5 metra pomiędzy pracownikami (także sędziami, referendarzami) zachowany jest wyłącznie w gabinetach Przewodniczących Wydziałów i Prezesów Sądów. W przypadku wznowienia prowadzenia zwykłych rozpraw i posiedzeń jawnych niezbędne jest wyposażenie pracowników sądów w środki ochrony osobistej (np. maseczki z właściwym filtrem, przyłbice, kombinezony, środki dezynfekujące w miejscach ogólnodostępnych).

9.         Podsumowując powyższe uwagi wskazać należy, iż w razie wystąpienia stanu nadzwyczajnego polegającego na zagrożeniu dla zdrowia publicznego na niespotykaną dotychczas skalę (co ma miejsce obecnie) sądy mogłyby wykonywać swoje zadania pod warunkiem przygotowania odpowiednich warunków procesowych, organizacyjnych i technicznych. Nie chodzi jednak o podtrzymywanie fikcji, że sądy działają normalnie, np. poprzez odejście od rozpoznawania spraw na rozprawach i posiedzeniach jawnych, na rzecz posiedzeń niejawnych. Tak jakby po wydaniu orzeczenia na posiedzeniu niejawnym nagle znikały wszystkie problemy sądownictwa, które z całą mocą ujawniły się po ogłoszeniu  stanu zagrożenia epidemicznego w związku z COVID-19. 

Jednym z kluczowym elementów powinien być nowoczesny, spójny i bezpieczny system wymiany korespondencji pomiędzy sądami a stronami, a także rozpoznawania spraw (w tym możliwość rozpoznawania spraw na odległość), oparty na rozwiązaniach informatycznych. Rozwiązania te powinny być zgodne ze standardem wyznaczonym przede wszystkim przez art. 45 Konstytucji RP. Nie mogą one naruszać prawa obywateli do sądu, w tym do sprawiedliwego i rzetelnego procesu, prowadzonego bez zbędnej zwłoki.

Stowarzyszenie po raz kolejny wskazuje na wieloletnie zaniedbania oraz poważne błędy Ministerstwa Sprawiedliwości w zakresie informatyzacji sądów. 

Oparcie doręczeń elektronicznych na istniejących systemach, które nie są do tego przygotowane (np. portale informacyjne sądów, czy E-PUAP) jest podejmowaną bez odpowiedniej analizy i programu pilotażowego próbą powstrzymania pogłębiającej się zapaści sądów. Jest to jednak kolejny eksperyment władzy politycznej na żywym organizmie władzy sądowniczej. Eksperyment, którego skutków dla bezpieczeństwa obrotu prawnego, w tym ochrony prawnej obywateli, nie sposób obecnie przewidzieć.

Sama myśl o prowadzeniu rozpraw lub posiedzeń jawnych bez uregulowania sposobu funkcjonowania sądów w okresie pandemii wydaje się niedorzeczna. Chodzi zwłaszcza o właściwe zabezpieczenie sal rozpraw, korytarzy sądowych, określenie sposobu przemieszczania się uczestników postępowania (stron, pełnomocników, świadków, biegłych i innych osób wezwanych na rozprawę czy posiedzenie jawne), zapewnienie miejsca oczekiwania na posiedzenie jawne lub rozprawę, kontrolę osób wchodzących do budynku sądu, a nadto zapewnienie środków ochrony osobistej – a wszystko to przy zachowaniu bezpiecznego dystansu.

Komunikaty

Media