Stanowisko Stowarzyszenia Sędziów Polskich IUSTITIA w sprawie obowiązku ujawnienia przez sędziów przynależności do zrzeszeń, nałożonego „ustawą kagańcową”.

Nałożony na podstawie art. 88a § 1 ustawy z 27 lipca 2001 r. Prawo o ustroju sądów powszechnych w brzmieniu zmienionym ustawą z dnia 20 grudnia 2019 r. o zmianie ustawy - Prawo o ustroju sądów powszechnych, ustawy o Sądzie Najwyższym oraz niektórych innych ustaw, której przepisy w większości weszły w życie 14.02.2020 r., obowiązek złożenia pisemnego oświadczenia o członkostwie w zrzeszeniu, w tym w stowarzyszeniu - ze wskazaniem nazwy i siedziby zrzeszenia, pełnionych funkcji oraz okresu członkostwa oraz o funkcji pełnionej w organie fundacji nieprowadzącej działalności gospodarczej - ze wskazaniem nazwy i siedziby fundacji oraz okresu pełnienia funkcji jest sprzeczny z podstawowymi prawami człowieka takimi jak prawo do poszanowania życia prywatnego, wolność wyznania, wolność gromadzenia się i stowarzyszania się, wyrażonymi w Konstytucji RP (art. 47, art. 51 ust. 2, art. 53), w Europejskiej Konwencji Praw Człowieka (art. 8, art. 9, art. 11) i w Karcie Praw Podstawowych Unii Europejskiej (art. 7, art. 10, art. 12).

Ustawa posługuje się pojęciem „zrzeszenie” nie podając jego ustawowej definicji i zakreślając granice znaczeniowe pojęcia „stowarzyszenie” węziej niż pojęcia „zrzeszenie”. To oznacza, że pojęcie „zrzeszenie” należy rozumieć tak, jak jest ono rozumiane ogólnie w języku polskim, czyli „organizację skupiającą ludzi jednego zawodu lub mających wspólny cel”. Słownik Języka Polskiego jako synonimy wyrazu „zrzeszenie” podaje wyrazy „organizacja”, „związek”. Pod pojęciem „zrzeszenie” należy zatem rozumieć wszystkie organizacje i związki zrzeszające ludzi z różnych powodów i dla osiągnięcia różnych celów. Do takich zrzeszeń należą między innymi organizacje wyznaniowe, zawodowe (w tym związki zawodowe), tematyczne etc. Ze względu na różnorodność zrzeszeń i fundacji objętych wskazanymi regulacjami istnieje realne niebezpieczeństwo ujawnienia nieograniczonemu kręgowi osób danych wrażliwych sędziów, jak wyznanie (albo bezwyznaniowość), stan zdrowia, upodobania, orientacja seksualna, miejsce kształcenia dzieci.

Nie jest jasna intencja ustawodawcy, który zmierza do ujawnienia wszystkim (zgodnie z art. 88a § 4 Prawa o ustroju sądów powszechnych) faktu, że sędzia jest członkiem konkretnych organizacji, w tym związku wyznaniowego albo nie jest. Powstaje pytanie, czy jest ona konieczna w demokratycznym państwie dla jego bezpieczeństwa lub porządku publicznego, bądź dla ochrony środowiska, zdrowia i moralności publicznej, albo wolności i praw innych osób, jak tego wymaga art. 31 ust. 3 Konstytucji RP, czy też służyć ma wyłącznie zaspokojeniu niezdrowej ciekawości. W ocenie Stowarzyszenia Sędziów Polskich Iustitia wskazane regulacje mają służyć wyłącznie upokorzeniu sędziów poprzez nałożenie na nich obowiązku ujawnienia istotnych okoliczności z ich życia prywatnego, w tym danych wrażliwych. Ponadto stanowią przejaw dyskryminacji sędziów, ponieważ członkowie żadnej innej grupy zawodowej ani żadnego innego środowiska (poza prokuratorami, na których nałożono tożsame obowiązki tą samą ustawą) nie są zobowiązani do ujawniania wszystkim okoliczności z ich życia prywatnego.

Również obowiązek ujawnienia przez sędziego członkostwa w partii politycznej przed powołaniem na stanowisko sędziego, a także w okresie sprawowania urzędu przed dniem 29 grudnia 1989 r. nie służy żadnemu akceptowalnemu społecznie i prawnie celowi, a jedynie stygmatyzacji sędziów i przykryciu faktu, że do Trybunału Konstytucyjnego ten sam ustawodawca powołał dwoje niedawnych posłów obozu rządzącego. Zgodnie z Konstytucją RP sędzia nie może należeć do partii politycznej (art. 178 pkt 3). Nie ma tam mowy o tym, że sędzia ma ujawniać przynależność do partii politycznej w przeszłości. Obecnie żaden sędzia nie należy do partii politycznej.

Wskazane regulacje stanowią element bezprecedensowej walki z niezależnymi sądami i niezawisłymi sędziami, wszczętej przez władzę polityczną i zmierzającej do całkowitego podporządkowania sobie władzy sądowniczej.

Z tych wszystkich powodów Stowarzyszenie Sędziów Polskich Iustitia oświadcza, że opisane wyżej obowiązki są nałożone bezprawnie i jako takie nie istnieją.

W wyniku dyskusji w poszerzonym gronie z przedstawicielami oddziałów postanowiliśmy zaproponować wzór oświadczenia do wykorzystania przez chętnych (tutaj odnośnik do wzoru - pdf) (tutaj wzór do edycji - doc).

Nadto Zarząd deklaruje, że podobnie jak w przeszłości nie będzie udzielał jakimkolwiek podmiotom jakichkolwiek informacji o członkach Stowarzyszenia.

Członkowie Zarządu złożą oświadczenia o treści zgodnej z powołanym wyżej wzorem.