Uchwała Zgromadzenia Przedstawicieli Sądu Okręgowego w Krakowie z dnia 7 grudnia 2010 r.

     W poczuciu odpowiedzialności za zapewnienie najwyższych standardów w sprawowaniu wymiaru sprawiedliwości Zgromadzenie Przedstawicieli Sędziów okręgu, Sądu Okręgowego w Krakowie wyraża zaniepokojenie sytuacją sądownictwa powszechnego a w szczególności projektami zmian ustrojowych, modelem dojścia do zawodu i wynagrodzeniami sędziowskimi.

     Zgromadzenie apeluje do Krajowej Rady Sądownictwa, Prezesa Rady Ministrów i Ministra Sprawiedliwości Rzeczypospolitej Polskiej o pilne utworzenie zespołu składającego się z wybitnych  przedstawicieli nauki i praktyki - w tym konstytucjonalistów i specjalistów prawa administracyjnego oraz sędziów o dużym doświadczeniu zawodowym -  który zajmie się reformą ustrojową wymiaru sprawiedliwości. Istotne  zmiany muszą być poprzedzone spokojną, rzeczową i gruntowną analizą zarówno co do ich skutków ekonomicznych, jak i społecznych. Może się to dokonać tylko w ramach szerokich konsultacji, przy zaopiniowaniu zmian przez kompetentne grono ekspertów. Konsultacje społeczne powinny być realne, zaś wprowadzane w ustroju sądów zmiany i rozwiązania - przemyślane,  celowe i trwałe.  

     Obecne propozycje nie znajdują akceptacji środowiska sędziowskiego, które dostrzega brak realnego wpływu na kształt ustroju sądów. Uwagi środowiska co do zmian w ustawie Prawo o ustroju sądów powszechnych nie zostały uwzględnione. Proponowane ostatnio rozwiązania w sposób istotny i zasadniczy zmieniają funkcjonowanie sądownictwa i są odmienne od jeszcze niedawno zgłaszanych.

     Naszym zdaniem reforma ustrojowa powinna wiązać się z istotną zmianą kognicji sądów poprzez wyłączenie z jej zakresu spraw nie mających charakteru sprawowania wymiaru sprawiedliwości.

     Wątpliwości budzą zmiany w strukturze sądów. Tworzenie w sądach jedynie dwu wydziałów - cywilnego i karnego - to rezygnacja ze specjalizacji sędziów. Odbije się ona na jakości i szybkości postępowania, uniemożliwi skuteczne zarządzanie takimi wydziałami (zwłaszcza w dużych ośrodkach), a uzyskane korzyści finansowe nie zrównoważą kosztów społecznych. Także wykluczenie możliwości przewodniczenia przez sędziów wydziałom tzw. nieorzeczniczym uważamy za rozwiązanie nieuzasadnione.

     Ostrożnie odnosimy się do likwidacji niektórych sądów (w których rozbudowę i modernizację zainwestowano w ostatnim okresie duże środki finansowe) lub przekształcania ich w wydziały zamiejscowe większych ośrodków. Nie oponujemy przeciwko takim dążeniom tam, gdzie są uzasadnione merytorycznie,  zmierzają do usprawnienia sądownictwa i wyrównywania dysproporcji w obciążeniu sędziów. Sprzeciwiamy się jednak decyzjom podyktowanym jedynie chęcią uzyskania doraźnych, niewielkich zresztą oszczędności. Sądy pełnią rolę służebną względem społeczeństwa zatem koszty społeczne nietrafnych rozwiązań mogą być znacznie większe niż pozorne zmniejszenie wydatków.

     Poważne wątpliwości wywołuje rozszerzenie kompetencji dyrektora sądu,  pozbawiające prezesa sądu wpływu na obsadę stanowisk administracyjnych - szczególnie w sekretariatach. Tego rodzaju dwuwładza  będzie  doprowadzić do konfliktów, stworzy też niejasność co do podporządkowania pracowników.

     Szczególny niepokój wywołuje kwestia ocen okresowych sędziów. Ich kształt nie jest  znany z racji braku przepisów wykonawczych. Według obecnie obowiązujących przepisów sędziowie są oceniani codziennie przez instancje odwoławcze, w ramach stosowania środków dyscyplinujących, a w zakresie sprawności postępowania poprzez rozwiązania Ustawy o skardze na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu przygotowawczym, prowadzonym lub nadzorowanym przez prokuratora i postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki. Obawę budzi jednak wpływ proponowanego systemu ocen na niezawisłość sędziowską oraz zaangażowanie znacznej ilość sędziów w przeprowadzenie ocen ze szkodą dla szybkości rozpoznawania spraw. Zauważamy też, że  rozwiązania te są co najmniej przedwczesne w sytuacji nierównomiernego obciążenia sędziów ilością spraw do załatwienia i istotnego zróżnicowania warunków ich pracy w skali kraju.

     Rozumiejąc ograniczenia budżetowe zwracamy uwagę, że jesteśmy trzecią władzą sprawującą ważne konstytucyjne zadania. Jesteśmy grupą zawodową gwarantującą dochowanie standardów europejskich w różnych dziedzinach związanych z systemem demokratycznym, jak np. prawidłowości przeprowadzanych wyborów. Jednym zaś z warunków niezakłóconego wykonywania tych czynności jest niezawisłość sędziowska, gwarantowana także w sferze materialnej.

     Podnosimy, że różnicowanie sądownictwa powszechnego i administracyjnego w zakresie warunków pracy sędziów  na niekorzyść sądownictwa powszechnego nie jest niczym uzasadnione.  

     Deklarujemy wspieranie wszelkich działań, zmierzających do realnego  usprawnienia sądownictwa.

      Kładziemy jednak nacisk na potrzebę reformy wymiaru sprawiedliwości, która nie może skupić się tylko na sprawności postępowania. Winna mieć charakter systemowy, przejrzyste założenia i jasno  wytyczone cele z uwagi na rolę wymiaru sprawiedliwości w demokratycznym państwie prawa.